GPS Wisata Situbondo
Oleh
: Syaif Zhibond Rènk Qobhien*
: Syaif Zhibond Rènk Qobhien*
Dâlâm
panaggâlân madurâ/Hijriyâh, bâdâ dubeles bulân dâlâm sataon. è molaè dâri bulân Sora, sappar, molod,
rasol, dilawâl, dilahèr, râjjâb, râbbâ, puasa, sabâl, takep è’ terakhir bulân
Reaje. Saongghuna bulân-bulân sè èsebbhut è attas gheniko padâ bik bulân dâlâm
islam. Pèra’ bhidâ sebbhuthenna, sèbiasana dâlâm panaggâlân hijriyah anyama
Muharrom, neng è pananggâlân madurâ anyama Sora ben saterrossa. Kèng sè unik,
tekka’ bitongannah tangghâl ben bulân noro’ è panaggâlân hijriyâh, taonna noro’
masehi. Mon ta’ parcajâ, coba pon tanya’aghi ka nyaina otabe kaena (Ai..ma’
kasar), bulân dâtâng tanggâl sanape, bulân
nape ben taon sanape. Jâwebbhe maste tanggâl settong bulân sora taon duibu
sangabâlâs.
panaggâlân madurâ/Hijriyâh, bâdâ dubeles bulân dâlâm sataon. è molaè dâri bulân Sora, sappar, molod,
rasol, dilawâl, dilahèr, râjjâb, râbbâ, puasa, sabâl, takep è’ terakhir bulân
Reaje. Saongghuna bulân-bulân sè èsebbhut è attas gheniko padâ bik bulân dâlâm
islam. Pèra’ bhidâ sebbhuthenna, sèbiasana dâlâm panaggâlân hijriyah anyama
Muharrom, neng è pananggâlân madurâ anyama Sora ben saterrossa. Kèng sè unik,
tekka’ bitongannah tangghâl ben bulân noro’ è panaggâlân hijriyâh, taonna noro’
masehi. Mon ta’ parcajâ, coba pon tanya’aghi ka nyaina otabe kaena (Ai..ma’
kasar), bulân dâtâng tanggâl sanape, bulân
nape ben taon sanape. Jâwebbhe maste tanggâl settong bulân sora taon duibu
sangabâlâs.
Kèng
bule ta’ abahasa masalah anapè mak bisa nga’gheniko cara mètongnga panaggâlân rèng
madhure, bule a bahasa degghi’ è tolesan laènna. Sanonto bule acareta’a
rarasanna orèng situbendeh temor otabe sabegien tengah bik bere’. Bulân rèaje
niko bânya’ tengkah. Bâdâ rèng bin makabin, nyonnat, nyalamâddhi kandung,
molang are, kal-bhâkalan, majhâghâ bângko ben lain samacâmma. Keng sè paleng bânya’
gherua oreng aparlo. Reng-oreng bânya’ sè asârro polana bânya’ lâm-olâm sè
nyolcol adâtângngan. Sè nola’a ta’ bisa, ghipon etarema tekka’ tang taotang. Bâdâ
se abârri’ sabon, uweng, soklin bân laèn-laèn. Mon se lalake’an ecapo’ onjhângan
wâlimahan bik tonjo’an roko’.
bule ta’ abahasa masalah anapè mak bisa nga’gheniko cara mètongnga panaggâlân rèng
madhure, bule a bahasa degghi’ è tolesan laènna. Sanonto bule acareta’a
rarasanna orèng situbendeh temor otabe sabegien tengah bik bere’. Bulân rèaje
niko bânya’ tengkah. Bâdâ rèng bin makabin, nyonnat, nyalamâddhi kandung,
molang are, kal-bhâkalan, majhâghâ bângko ben lain samacâmma. Keng sè paleng bânya’
gherua oreng aparlo. Reng-oreng bânya’ sè asârro polana bânya’ lâm-olâm sè
nyolcol adâtângngan. Sè nola’a ta’ bisa, ghipon etarema tekka’ tang taotang. Bâdâ
se abârri’ sabon, uweng, soklin bân laèn-laèn. Mon se lalake’an ecapo’ onjhângan
wâlimahan bik tonjo’an roko’.
Se
pon marè a parlo, kare se mabelie. Mon ca’na rèng tèmor, neko sè anyama Karje: Akar-kar ka sè Raje. Tekka’na
sanonto laep, mon pon dâpa’ ka bâktona mabâli, pagghun abhâlengngajâ nyare enjhâman.
Polana tengka neko soal lomaloan. Tekka’na aparlo sa bâ’lambâ’na, mon pon dâpa’
ka bâktona oreng sè nyecce’ aparlo, kodhu mabâli. Malle ta’ ekacator, mabâlina
kodhu noro’e regghe-regghe sanonto. Misalla, lambâ’ pa’ tâppa’na aparlo è sombhâng
500 ropiah, sanonto mon mabâli jhâ’ mabâli 500 ropiah gia. Cara metongnga lambâ’
500 ropiah mon ekalibelli gherua ollè napè. Misalla ollè beres dukilo, berarti
sanonto kodhu mabeli â 20.000 ropiah. Orèng nyobhâng parlo sè rajena 500 otabâ
1000 ropiah gherua bâdâna e taon sabâlunna taon 90-an.
pon marè a parlo, kare se mabelie. Mon ca’na rèng tèmor, neko sè anyama Karje: Akar-kar ka sè Raje. Tekka’na
sanonto laep, mon pon dâpa’ ka bâktona mabâli, pagghun abhâlengngajâ nyare enjhâman.
Polana tengka neko soal lomaloan. Tekka’na aparlo sa bâ’lambâ’na, mon pon dâpa’
ka bâktona oreng sè nyecce’ aparlo, kodhu mabâli. Malle ta’ ekacator, mabâlina
kodhu noro’e regghe-regghe sanonto. Misalla, lambâ’ pa’ tâppa’na aparlo è sombhâng
500 ropiah, sanonto mon mabâli jhâ’ mabâli 500 ropiah gia. Cara metongnga lambâ’
500 ropiah mon ekalibelli gherua ollè napè. Misalla ollè beres dukilo, berarti
sanonto kodhu mabeli â 20.000 ropiah. Orèng nyobhâng parlo sè rajena 500 otabâ
1000 ropiah gherua bâdâna e taon sabâlunna taon 90-an.
Mon
misalla nyecce’ beres otabe ghulâ, mon mabâli engghi kodhu pagghun beres otabe
ghule sesuai bi’ benya’na cecce’an. Misalla lambe’ nyombheng beres saghintal,
engghi sanonto mabelina kodhu saghintal, kualitas beresse kodhu pade BI’ sè
ececce’. Mon sampe’ tak pade bisa deddhi catorra oreng sa kampong. betabe mon
lopot mabeli, bisa – bisa è èntarè ka bengkona sambi ngebe buku catetan parlo
bik keter. Mon orengnga se mabeli tak ngako, biasana bukuna epadhudhu. Mon ka
tolesan è buku ta’ parcaje, keterra se epadhudhu. Mon pagghun ngaleng, bisa ètokare
bi’ oreng sè aparlo. Polana delem kebiasaanna orèng situbendheh khusussa e temor,
oreng nyecce’ otabe mabeli cecce’an neko masalah tengka tak olle e ben
sarombennaghi.
misalla nyecce’ beres otabe ghulâ, mon mabâli engghi kodhu pagghun beres otabe
ghule sesuai bi’ benya’na cecce’an. Misalla lambe’ nyombheng beres saghintal,
engghi sanonto mabelina kodhu saghintal, kualitas beresse kodhu pade BI’ sè
ececce’. Mon sampe’ tak pade bisa deddhi catorra oreng sa kampong. betabe mon
lopot mabeli, bisa – bisa è èntarè ka bengkona sambi ngebe buku catetan parlo
bik keter. Mon orengnga se mabeli tak ngako, biasana bukuna epadhudhu. Mon ka
tolesan è buku ta’ parcaje, keterra se epadhudhu. Mon pagghun ngaleng, bisa ètokare
bi’ oreng sè aparlo. Polana delem kebiasaanna orèng situbendheh khusussa e temor,
oreng nyecce’ otabe mabeli cecce’an neko masalah tengka tak olle e ben
sarombennaghi.
Delem
kabiasanna rèng situbendeh tèmor, tèngka nèko ta’ bisa lepas sampe’ bile’e
bhei. Kecuali orengnga pon ade’ omor. Tape mon ghi’ bede’e nak potona, mon bede
oreng aparlo wejib mabeli. Artena, kembalianna oreng se aparlo neko kodhu
elanjuttheghi bi’ nak potona sampe’ bekto sè ta’ nento. Mon pon laju kodhu
anyare, biasana è keter (amplop) rua è tolese nyama, alamat, ben-ghiben deri
oreng se nyecce’. Tolesan se e keter kodhu pade bi’ ben-ghiben. Misalla e keter
atoles Saeket Ebu, e delem keter essena kodhu saeket ebu. Mon misalla essena
keter ta’ pade bi’ se etoles, oreng se namoy gheniko ecellok bi’ tokang jegena
keter bik pesse, etanya’aghi anape ma’ ta’ pade essena keter bi’ tolesan.
Biasana keter se tak pade bi’ essena gherua polana lopot noles. Rata-rata mon
tolesan è keter neko se noles kompoyya otabe anakna. Mon oreng sè seppoh
kabenya’an tak bisa maca, sè bisa maca kadheng tak nangale ka tolesan. Mangkana
tolesan è keter ampo lopot.
kabiasanna rèng situbendeh tèmor, tèngka nèko ta’ bisa lepas sampe’ bile’e
bhei. Kecuali orengnga pon ade’ omor. Tape mon ghi’ bede’e nak potona, mon bede
oreng aparlo wejib mabeli. Artena, kembalianna oreng se aparlo neko kodhu
elanjuttheghi bi’ nak potona sampe’ bekto sè ta’ nento. Mon pon laju kodhu
anyare, biasana è keter (amplop) rua è tolese nyama, alamat, ben-ghiben deri
oreng se nyecce’. Tolesan se e keter kodhu pade bi’ ben-ghiben. Misalla e keter
atoles Saeket Ebu, e delem keter essena kodhu saeket ebu. Mon misalla essena
keter ta’ pade bi’ se etoles, oreng se namoy gheniko ecellok bi’ tokang jegena
keter bik pesse, etanya’aghi anape ma’ ta’ pade essena keter bi’ tolesan.
Biasana keter se tak pade bi’ essena gherua polana lopot noles. Rata-rata mon
tolesan è keter neko se noles kompoyya otabe anakna. Mon oreng sè seppoh
kabenya’an tak bisa maca, sè bisa maca kadheng tak nangale ka tolesan. Mangkana
tolesan è keter ampo lopot.
Benyakna
tengka è bulân rèaje neko, rèng-orèng benyak sè aserro. Jhe’ sènga’a bisa e
tunda, ghih terro etunda’a. Polana nyare pesse sara, nyare otangan berre’. Polana
mon aotang kodhu majer bunga bhen minggu. Pokokna berre’ mon pon tengka
areng-bhereng. Bikan ghi, orosan neko nape parlo è atur bi’ pamarenta atau
dhina bhei pon, angghep neko begien dari adhet sè kodhu e lestarieghi. Tape mon
ngeding serrona orèng è dhisa-dhisa, duh ce’ nèserra. Bule bhei bulân sanonto
makaloar cecce’an para’ dujuta pon. Engghi mon namoy paleng sakoni’ saeket ebu.
Mon pas korang deri saeket ebu kan todus. Sèla nga’gheniko, ghi’ bede kadheng
se elebethi polana loppa ka bektona.
tengka è bulân rèaje neko, rèng-orèng benyak sè aserro. Jhe’ sènga’a bisa e
tunda, ghih terro etunda’a. Polana nyare pesse sara, nyare otangan berre’. Polana
mon aotang kodhu majer bunga bhen minggu. Pokokna berre’ mon pon tengka
areng-bhereng. Bikan ghi, orosan neko nape parlo è atur bi’ pamarenta atau
dhina bhei pon, angghep neko begien dari adhet sè kodhu e lestarieghi. Tape mon
ngeding serrona orèng è dhisa-dhisa, duh ce’ nèserra. Bule bhei bulân sanonto
makaloar cecce’an para’ dujuta pon. Engghi mon namoy paleng sakoni’ saeket ebu.
Mon pas korang deri saeket ebu kan todus. Sèla nga’gheniko, ghi’ bede kadheng
se elebethi polana loppa ka bektona.
Bhender
ca’na paparèghenna rèng Qobhien :
ca’na paparèghenna rèng Qobhien :
Mellia jengka’ ka mor deje
Ngakan jhuko’ eattas korse
Bilepon depa’ ka bulân reaje
Tengnga bungko’ posang pesse
Buh
kaso cacak leek……….!
kaso cacak leek……….!
*)Penulis merupakan keturunan Adi Podei/ Agung Panembahan Sapudi
Tinggalkan Balasan